Odporność łańcuchów dostaw

Łańcuchy dostaw stanowią obecnie jeden z kluczowych obszarów zainteresowania nauk o zarządzaniu i jakości. Ich znaczenie wykracza daleko poza wymiar operacyjny – obejmuje bowiem strategiczne i systemowe podstawy funkcjonowania przedsiębiorstw, branż i całych gospodarek. Globalne doświadczenia ostatnich lat (2015–2025) pokazały jednak, że to, co dotąd uważano za względnie stabilne i przewidywalne, w istocie okazało się niezwykle kruche. Pandemia COVID-19 (2020–2022), wojna w Ukrainie (od 2022), napięcia geopolityczne na linii USA–Chiny (intensyfikujące się od 2018 r.), kryzys energetyczny (2021–2023), a także dynamiczny rozwój technologii cyfrowych (po 2015 r.) unaoczniły, że łańcuchy dostaw nie funkcjonują już w warunkach „normalności”. Wręcz przeciwnie – działają w środowisku permanentnej zmienności i niepewności, które określane jest pojęciem interregnum. Interregnum oznacza czas przejściowy, w którym dotychczasowe reguły funkcjonowania tracą skuteczność, a nowe nie są jeszcze ukształtowane. To okres nieciągłości, w którym zarówno prognozy, jak i klasyczne narzędzia planowania okazują się zawodne. W literaturze przedmiotu pojęcie interregnum interpretowane jest na dwa sposoby. W ujęciu Antonia Gramsciego odnosi się ono do stanu przejściowego, przypominającego międzykrólewie – gdy wiadomo, że dotychczasowy porządek traci swoją skuteczność, ale zakłada się, iż „nowe” nadejdzie; otwarte pozostaje jedynie pytanie, kiedy i w jakiej formie. Z kolei Zygmunt Bauman proponuje interpretację znacznie szerszą i bardziej radykalną – uwzględniającą niepewność. W jego ujęciu interregnum nie oznacza przygotowania do kolejnego etapu rozwoju, lecz stan bezkrólewia, w którym nie ma pewności, czy nowy porządek w ogóle się wyłoni. Taki typ interregnum obejmuje społeczne, gospodarcze i kulturowe przejście do warunków trwałej, strukturalnej niepewności. Przyjęto właśnie tę drugą perspektywę, zgodną z interpretacją Baumana. Interregnum nie jest traktowane jako etap prowadzący do ustalonego celu, lecz jako ramy dyskursu, w których analizowane jest współczesne funkcjonowanie łańcuchów dostaw – w warunkach zawieszenia dotychczasowych reguł, braku stabilnych mechanizmów sterowania i niepewności co do kierunku dalszych przemian. W takim otoczeniu zarządzanie łańcuchami dostaw staje się szczególnie trudne, ponieważ wymaga podejmowania decyzji w warunkach niepełnej informacji, nagłych zwrotów sytuacji i nakładania się wielu kryzysów jednocześnie. W literaturze określa się to mianem polikryzysów – zjawiska, w którym różne rodzaje zakłóceń (społeczne, gospodarcze, polityczne, środowiskowe) nakładają się na siebie i wzajemnie wzmacniają swoje skutki3. To właśnie one sprawiają, że współczesne łańcuchy dostaw określa się mianem odmiennych jakościowo od struktur funkcjonujących w warunkach względnej stabilności, które znane są sprzed lat. Nie każde odchylenie od ustalonego porządku należy uznawać za kryzys. W niniejszej pracy za zakłócenia krytyczne uznaje się jedynie te, które powodują: